آثار وقف در زندگی

آثار وقف در زندگی فردی و اجتماعی

1- وقف مبارزه با حرص است.

2- وقف مبارزه با تكاثر است.

3- وقف وسیله‌ی محبوبیت است.

4- وقف، استمرار حیات طیبه است.

آدمی كه خودش نیست ولی از موقوفاتش استفاده می‌كنند، انگار خودش هست. من نیستم ولی آن زمینی كه وقف كردم، مردم از آن زمین استفاده می‌كنند. انگار هست. اینها كه زنده هستند، مردم از آنها استفاده می‌كنند. آن هم كه وقف می‌كند ولو خودش نیست ولی مردم از مالش استفاده می‌كنند. استمرار حیات طیبه است.

5- وقف وسیله‌ی نشر فرهنگ است.

6- وقف باقیات الصالحات است.

7- وقف نوع دوستی است. یعنی من دیگران را هم دوست دارم. آنطور نیست كه هرچه دارم خودم بخورم و دهانم را پاك كنم.

8- وقف حلال مشكلات است. چقدر مشكلات را… بچه می‌خواهد كتاب بخواند، پدرش پول ندارد. می‌گوید: برو كتابخانه. عروسی می‌خواهد بگیرد، پول ندارد تالار بگیرد. می‌گوید: برو تالاری كه وقف شده است. برو از سالن موقوفات استفاده كن. می‌خواهد افطاری بدهد، جا تنگ است، می‌گوید: برو در حسینیه، سفره‌ات را در حسینیه بیانداز.

9- وقف نشانه‌ی ایمان به معاد است.

10- وقف تعاون است.

11- وقف شركت در اعمال دیگران است. سخنران و گوینده ای که در كتابخانه مطالعه می کند از كتاب وقفی، بعد می آید آن حرف‌هایی كه یاد گرفته را می گوید ، هرچه مردم یاد گرفتند، ضمن اینكه خود گوینده ثواب دارد، آن كسی هم كه این كتاب وقفی را در اختیار او گذاشت، در كار او شریك است.

این از مهمترین ویژگی های وقف است هر کسی با سلیقه خودش می تواند به این امر معنوی بپردازد فردی با ساختن مدرسه، مسجد، حسینیه برای عزاداری اباعبدالله و دیگری به خاطر توجه کمتر جامعه به یکی از ائمه معصومین (علیه السلام) وقفش را در آن مسیر قرار می دهد اینکه اراده وقف گذار و نیت او موثر در برطرف شدن کاستی معنوی جامعه از ارزش های بلند وقف است

12- وقف فانی را باقی كردن است. وقف آن چیزی را كه فانی است، از بین می‌رود، مُهر بقا رویش می‌زنند.

13- وقف من، ما شدن است. آدمی كه مال برای خودش است می‌شود من، وقتی وقف كرد، من می‌شود ما. وقف من‌ها را ما می‌كند. فانی را باقی می‌كند. ادنی را اعلی می‌كند. «أَ تَسْتَبْدِلُونَ الَّذی هُوَ أَدْنى‏ بِالَّذی هُوَ خَیْر» (بقره/61) یعنی چیز كم را زیاد می‌كند. چون مُهر خدا به آن می‌خورد.

14- وقف نشانه‌ی علاقه‌ی گذشتگان به آیندگان.

آثار وقف، پس از مرگ واقف

پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) می فرمایند: با مردن انسان طومار زندگی او پیچیده شده و برای همیشه ارتباط او با دنیا قطع می شود، مگر سه گروه: 1- دانشمندی که اثری علمی برای هدایت مردم، از خود به یادگار گذاشته باشد. 2- صدقات و خیرات مستمری که مردم، از آن ها سود برند. 3- فرزند صالح و نیک کرداری که پدر و مادر را به دعای خیر یاد کند. (میزان الحکمه ح 14287)

واقدی در کتاب مغازی، نقل می کند مخیربن نصر به پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله) وصیت کرد تا اموالش را که 7 باغ بود در راه خدا به مصرف رساند، حضرت نیز آن ها را موقوفه قرار داد، تا اصل باغ ها محفوظ ماند و ثمره هایش مورد استفاده امت اسلامی قرار گیرد.

ائمه اطهار(علیهم السلام) خود در اجرای سنت وقف پیشقدم بودند؛ امام علی (علیه السلام) چاه ها و باغ های بسیاری را که به دست خود احداث فرموده بود، در راه خدا و مسلمانان وقف کرد.

وقف، انفاق خالصانه و دور از منّت

15- وقف، انفاق بی‌منت است. چطور؟ آدم وقتی زنده است پول به كسی می‌دهد، ممكن است منت بگذارد. من بودم كه تو را داماد كردم. جهازیه‌ات را من درست كردم. خانه‌ات را من به تو وام دادم. هی می‌گوید: من من … اما وقتی وقف می‌كنی می‌میری، دیگر طرف را كه استفاده می‌كند نمی‌بینی كه بر سرش منت بگذاری. بنابراین وقف انفاق بی‌ منت است.

16- وقف مضاربه‌ بی‌ضرر با خداست. اینهایی كه مضاربه می‌كنند، پول می‌دهند ممكن است سرمایه‌شان از بین برود. وقف یعنی مضاربه با خدا. مضاربه با خدا شكست ندارد. چون «إِنَّ اللَّهَ اشْتَرى‏» (توبه/111) به بهشت می‌خرد.

نقش وقف در تعدیل ثروت

17- وقف گامی برای تعدیل ثروت است. یكی از راه‌های تعدیل ثروت همین وقف كردن است. اینها ارزش وقف است.

حالا اگر كسی وقف نكند چه می‌شود؟ اگر كسی وقف نكند مصداق این آیه است : «ما أَغْنى‏ عَنِّی مالِیَهْ» (حاقه/28) افرادی روز قیامت می‌گویند: خاك بر سر ما! پول داشتم، پولم به دردم نخورد. «ما أَغْنى‏ عَنِّی مالِیَهْ» این فریاد افرادی است كه دارند و انفاق نمی‌كنند.

پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) می فرمایند: با مردن انسان طومار زندگی او پیچیده شده و برای همیشه ارتباط او با دنیا قطع می شود، مگر سه گروه: 1- دانشمندی که اثری علمی برای هدایت مردم، از خود به یادگار گذاشته باشد. 2- صدقات و خیرات مستمری که مردم، از آن ها سود برند. 3- فرزند صالح و نیک کرداری که پدر و مادر را به دعای خیر یاد کند

«یا لَیْتَنی‏ قَدَّمْتُ لِحَیاتی‏» (فجر/24) كاش برای قیامت یك چیزی ذخیره كرده بودم. این ناله‌ی افرادی است كه انفاق نمی‌كنند.

«رَبِّ ارْجِعُون‏» (مۆمنون/99) خدایا مرا به دنیا برگردان. عمل صالحی انجام دهم. این شعار كسانی است كه وقف نمی‌كنند.

وقف تنها محدود به اموال است؟

اصل وقف نسبت به اموال انسان بوده ولی برخی از محصولات معنوی می توانند جنبه وقف پیدا کنند به تعداد آدمها سلایق متفاوت وجود دارد و این سلایق هستند که جامعه را شکل می دهند و حیات اجتماعی را ممکن می سازند و بر زیبایی های جامعه افزوده و این از مهمترین ویژگی های وقف است هر کسی با سلیقه خودش می تواند به این امر معنوی بپردازد فردی با ساختن مدرسه، مسجد، حسینیه برای عزاداری اباعبدالله و دیگری به خاطر توجه کمتر جامعه به یکی از ائمه معصومین (علیه السلام) وقفش را در آن مسیر قرار می دهد اینکه اراده وقف گذار و نیت او موثر در برطرف شدن کاستی معنوی جامعه از ارزش های بلند وقف است و نشان می دهد در جامعه دینی پروردگار عالم به اراده و سلیقه و ذوق واقف ارزش قائل بوده و مومنین می توانند سلایقشان را بعد از حیاتشان در جامعه اعمال کنند و این سلایق در گوشه ای از جامعه نواقصی را برطرف کند.

هر کس به وقف اقدام کند احساس نورانیت و معنویت غیرقابل وصف در وجودش متبلور می شود و این احساس را افراد باید تجربه کنند و کسانی که این معنویت را تجربه کرده اند صداقت کلامشان در جان ما تاثیرگذار خواهد بود.

فرآوری : زهرا اجلال

فواید وقف

در وقف با اشاره به اینکه اصل مال باقی بوده و درآمد آن مصرف می‌شود، این شیوه باعث حفظ اموال و دارایی‌ها می شود، رشد تولید ملی را نیز به همراه خواهد داشت و در توزیع عادلانه درآمد ملی مؤثر است زیرا ثروتمندان، برخی از اموالشان را وقف می‌کنند که عواید آن، میان فقیران توزیع می شود؛ به این ترتیب، این ثروت به تمام افراد جامعه می‌رسد. وقف از جهاتی می‌تواند بر افزایش درآمد سرانه تاثیر داشته باشد؛ هم از جهت افزایش تولید ناخالص داخلی؛ یعنی به هر میزان که تولید ناخالص داخلی افزایش یابد، به همان میزان هم بر درآمد سرانه و هم بر قدرت خرید افزوده می‌شود. مهمتر از همه این‌که بخش وقف، بهترین تأثیر را می‌تواند بر روی اصلی‌ترین عامل توسعه اقتصادی یعنی موجودی سرمایه انسانی داشته باشد.

آثار وقف

تجلی روحیه انفاق، ایثار، فداکاری و نیکوکاری در قالب سنت حسنه وقف یکی از مهم‌ترین راه‌های رسیدن به جایگاه مطلوب تمدن اسلامی است. از آنجا که وقف، سرمایه‌گذاری برای رفع نیازهای پایدار عام‌المنفعه است، یک هویت اجتماعی دارد و با ایجاد ساختارهایی بر اساس نیاز جامعه و تبدیل مالکیت خصوصی به مالکیت جمعی و عمومی در قالب یک نهاد کلان اجتماعی در همه شئون جامعه از جمله فرهنگ، اقتصاد، سیاست، تعلیم و تربیت، امنیت و … موثر است.

در حیات اجتماعی کشور وقف کارکردهای موثری از جمله در خصوص تامین هزینه‌های ساخت و تعمیر مساجد، بقاع متبرکه، مدارس و بیمارستان‌ها، برگزاری اعیاد و آیین‌های مذهبی، کمک به بینوایان، دانش‌آموزان و تامین مسکن برای نیازمندان و اجاره زمین‌های زراعی، باغات، مغازه ها و کارگاه‌های وقفی به پیشه وران و جویندگان کار داشته است.

آثار اقتصادی و اجتماعی وقف

شاید بتوان مهمترین کارکرد و اثر وقف را از میان بردن فقر در جامعه اسلامی دانست و جایگاه این موضوع در متون اسلامی به خوبی روشن است که اسلام خواهان زدودن همه جوانب و زوایای فقر در اقتصاد جامعه و نیز به دنبال رفاه عمومی در حد معقول و مشروع است. اسلام برای اجرای عدالت اجتماعی، تعدیل و توزیع ثروت و از میان بردن مظاهر فقر در جامعه، قوانینی چون خمس و زکات را وضع کرده و در عین حال ثروتمندان را تشویق به خیرات کرده تا به فقرا و تهیدستان کمک شود.

گسترش فرهنگ وقف میزان فقر و محرومیت را در جامعه کاهش می‌دهد؛ از آنجا که وقف یکی از راه‌های توزیع مجدد درآمد است، با توزیع مجدد درآمد، سرمایه‌های جامعه در اختیار همگان قرار می‌گیرد و با بهره‌مندی همگان از امکانات رفاهی و اقتصادی، زمینه‌های تکامل در ابعاد فرهنگی و اجتماعی فراهم می‌شود.

از دیگر کارکردهای وقف افزایش سطح اشتغال است. کارآفرینی و ایجاد اشتغال از بزرگترین دغدغه‌های جوامع انسانی است. متون اسلامی نیز تلاش برای اداره معاش خانواده را هم سطح جهاد در راه خدا قلمداد کرده است. یکی از کارکردهای وقف، رویکرد اقتصادی آن است. استفاده بهینه از موقوفات در تحقق این هدف مؤثراست. بالا رفتن بهره‌وری موقوفات از جمله کشتزارها راهکاری است که پرداختن به آن می‌تواند به ایجاد فرصت‌های شغلی فراوان بینجامد.

اثرآموزشی- فرهنگی وقف

وقف دارای ابعاد آموزشی و فرهنگی بسیار گسترده‌ای است و نقش آن در گسترش علم و دانش بسیار درخشان بوده و هست و با توجه به این‌که یکی از علل مستقیم رشد اقتصادی پایدار انباشت سرمایه انسانی یعنی مهارت‌های علمی و فنی، حرفه‌ای است؛ از این جهت، برپایی نظام آموزش عمومی از طریق مدارس، دانشگاه‌ها، حوزه‌ها و حتی رسانه‌های عمومی در جهت ارتقای سطح علوم و مهارت‌های مختلف فنی و حرفه‌ای و تصحیح روابط اجتماعی، نخستین اقدام در این مسیر است. بی‌تردید نهاد وقف در تربیت انسان‌های متعهد و ارتقای فرهنگ دینی نقشی اساسی دارد و قرآن‌کریم در آیات بسیاری، مسلمانان را به نیکوکاری، احسان و کمک به فقرا و مستمندان دعوت می‌کند.